Praktijkvoorbeelden en proefveldresultaten

1. De WKK heeft een motor met een vermogen van 40kVa (= 480 kW). Het concept is analoog aan een vrachtwagenmotor maar de motor staat stil op een vaste plaats.
   De koolzaadolie wordt verbrand in de motor waarna de (hoogwaardige) warmte die vrijkomt wordt gebruikt om elektriciteit te produceren in een alternator. De (laagwaardige) restwarmte wordt via een warmtewisselaar afgenomen van de rookgassen en naar de varkensstal gebracht.
   Om VLIF-steun te kunnen bekomen moest 1/3 van de koolzaadolie die hij gebruikt op zijn eigen akkers worden geteeld. De persing vindt plaats in Gistel, waar hij ook de extra PPO aankoopt. 
   
   Naast WKK-certificaten krijgt de landbouwer ook groenestroom certificaten (meer info)
   
    

2. 
   Proefresultaten van het ADLO project: Duurzame koolzaadteelt, basis voor duurzame biobrandstofproductie in Vlaanderen (LCG vzw)

G. Ghekiere, A. Vandaele, A. Van de voorde – inagro
Met dank aan dhr. Couvreur (CRA-W) en mevr. Cartrysse (APPO)

Het aanbod koolzaadrassen is erg groot. De rassen zijn ook een relatief kort leven beschoren: elk jaar komen nieuwe rassen op de markt die verder geoptimaliseerd zijn naar opbrengstpotentieel en kwaliteit, maar ook goed scoren op het vlak van legergevoeligheid, gevoeligheid voor stengelverlenging voor de winter, resistentie tav phoma enz.
De voorbije 10 jaar is het rassenassortiment geëvolueerd van overwegend lijnen in de richting van gerestaureerde hybriden: in 2011 is het assortiment lijnen relatief beperkt (6) en wordt er ook maar één samengesteld hybride aangeboden, naast 29 rassen van het type gerestaureerde hybriden.
Met de opkomst van de biobrandstoffen een 5-tal jaren geleden is versterkt ingezet op de selectie van nieuwe koolzaadrassen. Het APPO verwacht dat we in de komende jaren hiervan de vruchten plukken en dat er heel wat interessant genetisch materiaal op komst is.

Algemeen resultaat oogst 2011
Een beetje buiten verwachting zijn de opbrengstresultaten zowel in Wallonië als in Vlaanderen over het algemeen erg goed. De regen na het droge voorjaar kwam precies op tijd om een goede vulling van de hauwen te garanderen.
Dit weerspiegelt zich ook in de proefveldresultaten: het CRA-W oogstte op het proefveld in Crisnée (Luik) gemiddeld maar liefst 6621 kg/ha, met uitschieters tot 7800 kg/ha. Uiteraard spreken we hier over ideale proefveldomstandigheden en liggen de opbrengsten in de praktijk nog altijd tot 15% lager.

Welk ras kiest u best voor komende uitzaai?
Om u een beeld te schetsen van de rassen die worden aangeboden, heeft inagro de resultaten van de rassenproeven van het CRA-W, APPO en inagro samen verwerkt. Het betreft 3 proeven in respectievelijk Crisnée (Luik), Gembloux en De Moeren. De opbrengstresultaten werden omgerekend naar relatieve cijfers tav gemeenschappelijke ‘getuigen’ (nl. Flash, DK Equisite, Dynastie, Exocet, Limone, Monalisa, PR46W14 en Safran), zodat de resultaten over de proefplaatsen heen maximaal vergelijkbaar zijn.
In de tabel zijn ook de resultaten van CRA-W en APPO van 2009 en 2010 opgenomen. Deze zijn teruggerekend naar andere getuigen, zodat de cijfers niet absoluut vergelijkbaar zijn over de jaren heen maar de rangorde van de rassen welk indicatief is.
Enkele kapstokken om uw rassenkeuze te bepalen:

• Kies bij voorkeur rassen die op verschillende proefplaatsen en over verschillende jaren goed presteren: opbrengstpotentieel is belangrijk, maar kijk ook even naar het oliegehalte
• Een nieuw beloftevol ras proberen kan, maar spreidt het risico door met meer dan één ras te werken
• Vooral wanneer relatief veel stikstof in de bodem aanwezig is, zowel in het najaar als in het voorjaar, is het beter rassen die gevoelig tot zeer gevoelig zijn voor stengelverlenging voor de winter en voor legering te vermijden. Rassen die gevoelig zijn voor stengelverlenging voor de winter kunnen bij vroege zaai en in aanwezigheid van relatief veel stikstof in het najaar sterk gaan opschieten, zodat ze gevoeliger worden voor vorstschade.
• Wat phoma betreft zijn er doorgaans weinig problemen of blijvende schade in onze regio, toch is waakzaamheid geboden wanneer koolzaad regelmatig in de rotatie voorkomt: wanneer voor een ras gekozen wordt met een specifieke resistentie (1 gen), moet dit in de komende jaren best afgewisseld worden met rassen met meervoudige resistentie.
• Strolengte kan ook de keuze beïnvloeden: indien het stro geoogst wordt is langer stro gewenst, maar anderzijds kan een korter ras handiger zijn bij bespuitingen tegen sclerotinia, voor de oogst, ….

Belangrijkste besluiten op basis van de resultaten:
Flash en Dynastie behoren de afgelopen 3 jaar telkens tot de toppers wat opbrengstpotentieel betreft. Flash is wel gevoeliger voor stengelverlenging voor de winter.
Exocet houdt als relatief oud ras goed stand, kenmerkend is het lange stro bij dit ras.
Ook DK Equisite toont gemiddeld over de laatste 3 jaar mooie opbrengstresultaten. Chrome bevestigt de goede resultaten van vorig jaar.
Limone, Monalisa, PR46W14 en Safran presteerden in 2009 en 2010 zeer goed en in 2011 gemiddeld (Limone) tot onder het gemiddelde (Monalisa, PR46W14, Safran). Bij PR46W14 en Monalisa is het uitkijken voor de gevoeligheid voor stengelverlenging voor de winter. Monalisa is ook vrij legergevoelig.
In Wallonië presteerde DK Expower dit jaar zeer goed op de beide proefplaatsen en was DK Excellium zeker ook een interessante nieuwkomer op het proefperceel in Crisnée. Ook Excel, DK Extorm, DK Explicit en Atenzo presteerden goed in Crisnée. Bij uitzaai van Excel moet rekening gehouden worden met zijn gevoeligheid voor stengelverlenging voor de winter en zijn legergevoeligheid.

 Tips bij de uitzaai

• Nooit koolzaad na koolzaad zaaien, respecteer een vruchtwisseling van minstens 1 op 3
• Een beperkte hoeveelheid dierlijke mest voor zaai kan, maar overdrijf zeker niet: het gewas mag niet te sterk ontwikkeld de winter ingaan.
• Zaai bij voorkeur tussen 20 aug en 5 sept, in functie van de weersomstandigheden; bij zaai in september opteer je best voor een hybride en zaai je iets dikker
• Optimale zaaiddiepte: 2 tot max 4 cm, zaai iets minder diep (2 cm) in droge omstandigheden
• Zaaidichtheid:

           • Voor Hybriden: tot 40 zaden/m²
           • Voor Lijnen: tot 70 zaden/m²
Dikker zaaien resulteert in zwakkere planten.
Let op! Het duizendkorrelgewicht van de verschillende rassen ligt sterk uiteen                     waardoor de zaaddosissen variëren van 1,2 tot 3 kg/ha: reken steeds per ras                         afzonderlijk de zaaddosis per hectare uit op basis van het duizendkorrelgewicht.
De afstand tussen de rijen mag zonder problemen variëren tussen 12 en 45 cm.

• Werk voor de opkomst van het koolzaad het stro van de naburige koolzaadpercelen onder om infectiedruk door phoma vanuit de oogstresten te vermijden.
• Een zaaidzaadontsmetting met bv. mesurol beschermt tegen een eerste aanval door aardvlooien, maar verdere opvolging is nodig.
• Wees waakzaam voor de slakken! Slakken zijn de belangrijkste oorzaak voor plantuitval in het najaar. Eventueel behandelen bij zaai en opvolgen in de eerste weken na zaai tot het 3-4 blad stadium van het gewas.

Met vragen rond teelttechniek van koolzaad kunt u contact opnemen met Greet Ghekiere: greet.ghekiere@inagro.be en 051/273200.
Dit initiatief kadert binnen het EFRO project ‘EnergieBewust Boeren’ en het Leader project ‘Koolzaad, het zwarte goud van de Westhoek’; met steun van Europa, Vlaanderen (Agentschap Ondernemen, Vlaanderen in Actie) en de provincie West-Vlaanderen.