Praktijkvoorbeeld en proefveldresultaten

In dit onderzoek stellen we vast dat maximalisatie van de drogestof-opbrengst per hectare een belangrijk instrument is om tot een zo hoog mogelijke biogasproductie per hectare te komen.

Of er tussen de rassen onderling ook significante verschillen zijn in biogasopbrengst per ton vers materiaal, kunnen we niet opmaken uit eigen onderzoek. Er worden wel verschillen waargenomen in kolfaandeel, wat een impact zou kunnen hebben op de energie-inhoud.
Ook in buitenlands onderzoek  is er op vandaag nog geen consensus over de mate waarin de samenstelling van de maïssilage een impact heeft op de biogasopbrengst. Het is een feit dat eiwitten en vooral vetten een hogere biogasopbrengst genereren dan koolhydraten. Op het moment van oogst zijn eiwitten en vetten evenwel slechts in geringe mate aanwezig in maïs. Het is dan ook de vraag of via selectiewerk op deze punten een significant verschil kan gemaakt worden tussen de rassen. 

Wat is goede energiemaïs?

De vraag is gemakkelijker gesteld dan beantwoord. Vaak wordt gekozen voor halflaat tot (zeer) laat afrijpende rassen. Het achterliggende idee daarbij is dat deze rassen later in bloei komen en dus een langere vegetatieve groei kennen: ze groeien over het algemeen sterker uit, hebben dikkere stengels en meer bladmassa. Ze produceren met andere woorden meer biomassa. Dit gaat wel een stuk ten koste van het kolfaandeel. Sommige zaadhuizen bieden energiemaïsrassen aan die naar voedermaïsnormen zéér laat zijn. Deze rassen hebben duidelijk een hoog opbrengstpotentieel, maar zijn als ruwvoeder minder geschikt omdat ze minder goed scoren op verteerbaarheid. Dit betekent evenwel niet dat ze ook minder goed zouden presteren op vlak van vergistbaarheid … Tenslotte hangt de rassenkeuze ook af van de teeltomstandigheden. Zijn deze minder optimaal, bv. wat vochtvoorziening in de bodem betreft, of omdat u maïs zaait na een voorjaarssnede raaigras of snijrogge, kiest u beter voor een vroege - halfvroege voedermaïs dat zijn potentieel heeft bewezen, dan de extremen op te zoeken door te opteren voor een late energiemaïsvariëteit. Dit kunt u wel doen indien u erg vroeg kan zaaien (vanaf 20 april), in een bodem met een goede vochtvoorziening en waarbij u de teelt in het najaar voldoende lang kan aanhouden. Een voldoende hoog drogestofgehalte (> 29 %) blijft immers essentieel om de waardevolle biomassa niet terug te verliezen onder de vorm van silosappen in de kuil. De meeropbrengsten biomassa die u kunt genereren met latere variëteiten hangen sterk af van het groeiseizoen: in goede groei-omstandigheden kunnen de meeropbrengsten uitgesproken zijn terwijl bv. in koude of droge groeiomstandigheden dit veel minder het geval zal zijn. Om geen onnodige teeltrisico’s te nemen wordt geadviseerd om voor rassen te opteren met een rijpheidsindex die niet meer dan 30 tot 40 punten hoger ligt dan wat u normaal voor voedermaïs zou uitzaaien. Kiest u bijvoorbeeld doorgaans voor een voedermaïs met FAO 240-250, dan kunt u voor een energiemaïs opteren voor rassen met een FAO tot 280-290. Maar … Niet elk ras in de EU-rassencatalogus met een FAO van 280 is ook een goede energiemaïs!Het ras moet ook goed gedijen in onze klimaat- en bodemomstandigheden en dit is zeker niet voor al deze rassen het geval!Informeer dus goed of het ras geschikt is voor onze regio, informatie uit de Belgische beschrijvende rassenlijst of vergelijkend rassenonderzoek van onafhankelijke praktijkcentra is hier een nuttig instrument.

Zit de energie nu in de kolf... of niet?

Een biogasinstallatie wordt weleens vergeleken met een betonnen koe, maar dat is het niet helemaal. De verblijftijd van de maïs in een biogasinstallatie is bijvoorbeeld vele malen langer dan in het maag-darm kanaal van een koe. De selectie van voedermaïs is erop gericht in de korte verblijftijd van de maïs in de koe zoveel mogelijk energie ter beschikking te stellen aan de koe. Het kolfaandeel en het zetmeelgehalte zijn in dit verhaal zeer belangrijk. Of het kolfaandeel ook zo belangrijk is bij het vergisten van de maïs, is op vandaag nog steeds een bron van veel discussie.
Wat we weten uit onderzoek* is:
• Dat kolven gemiddeld rond 400 m³CH4/ton organische droge stof opleveren, terwijl de restplant rond 320 m³CH4/ton organische droge stof produceert.
• Dat het kolfaandeel in de totale plant in de praktijk varieert tussen 40 % (biomassatypes) en 60 % (korrelmaïstypes).  
 

Combineren we deze beide gegevens, dan zien we dat bij kolfrijke types een potentiële meeropbrengst aan methaan per ton droge stof van een 4-tal procent kan gehaald worden in vergelijking met biomassatypes (zie figuur). Toch is de correlatie tussen kolfaandeel en biogasopbrengst in de praktijk zwak omdat heel wat andere factoren ook een rol spelen. De kwaliteit van de restplant bijvoorbeeld. Rassen waarvan de restplanten tijdens de afrijping langer groen blijven, en dus beter vergistbaar zijn, halen hier een voordeel. Het besluit is dat je met de rassenkeuze de biogasopbrengst per ton droge stof niet zo veel kan beïnvloeden. De kunst is vooral om zoveel mogelijk biomassa aan een optimaal drogestofgehalte te oogsten. In dit opzicht is een doordachte rassenkeuze wel zeer belangrijk.
 

Hoe zinvol is het nog om een energiemaïskuil af te dekken?

Het is niet ongewoon dat bij een boerderijvergister jaarlijks 100 ha of meer silomaïs worden ingekuild. Dit resulteert in gigantisch grote maar vooral ook hoge kuilen. Vanuit de veehouderij weten we dat het goed aanrijden en luchtdicht afdekken van de kuil een verzekering is voor een goede bewaring van de biomassa. Deze basisprincipes veranderen niet wanneer het gaat om energiemaïs. Toch zien we in Duitsland en Vlaanderen dat men op zoek gaat naar alternatieven voor het afdekken met plastiek. Enerzijds omwille van de kostprijs (het plastiek is moeilijk te hergebruiken), maar vooral omwille van de arbeid die nodig is voor het afdekken en openen van de kuil. Alternatieven zijn bv. het afdekken met aardappelpuree of het inzaaien met rogge. Dit materiaal kan zonder problemen mee vergist worden. Onderzoek in Duitsland toont evenwel aan dat bij gebruik van alternatieve afdekmaterialen de drogestofverliezen gemakkelijk kunnen oplopen tot 15 % en meer waar die in een normaal afgedichte kuil kunnen beperkt worden tot een 4-tal %. Regen en lucht treden gemakkelijk binnen, de temperatuur verhoogt en ongewenste schimmels en gisten ontwikkelen zich. In een kuil van 3.000 ton maïs en gerekend aan een prijs van 30 € per ton maïs (prijs ingekuild) kunnen de financiële verliezen door drogestofverlies alleen al oplopen tot € 10.000 en meer.