Batterij en de onbalansmarkt: kansen, kosten en kanttekeningen

Veel landbouwers met een batterij - of met plannen om erin te investeren - stellen zich dezelfde vraag: hoe rendabel is dat nog? Vroeger kon je met een batterij namelijk een mooie extra verdienen via de onbalansmarkt. Maar dat verdienmodel verliest terrein door Europese netstabilisatieprojecten en stijgende nettarieven. Toch blijven zonnepanelen en een batterij op maat van jouw landbouwbedrijf een slimme en rendabele keuze.

Het Europese elektriciteitsnet werkt optimaal bij een frequentie van 50 Hz. Wanneer vraag en aanbod uit balans raken - door weerschommelingen (zoals bewolking), foute voorspellingen of het uitvallen van een productiecentrale - ontstaan er risico’s: stroomstoringen bij een tekort en overbelasting bij een overschot. Om dat evenwicht te herstellen, bestaat onder meer de onbalansmarkt. Die markt vangt afwijkingen op tussen de voorspelde en de werkelijke productie of consumptie. Dat gebeurt door extra afname of injectie te stimuleren via aantrekkelijke vergoedingen.
 

BSP’s (Balance Service Providers) zoals Yuso, Centrica, Smart@energy en Scholt Energy handelen op de onbalansmarkt met het beschikbare vermogen van hun klanten. Ook als landbouwer kun je een contract afsluiten met een BSP om je batterij in te zetten voor netstabilisatie. Bij een energieoverschot wordt je batterij opgeladen, bij een tekort ontladen.
 

Onderstaande grafiek toont de onbalansmarkt van 22 september 2025. De oranje balken geven weer hoeveel energie Elia te veel of te weinig heeft om het net te stabiliseren. De blauwe lijn toont de vergoeding die Elia daarvoor biedt.

Bron: Onevenwichtprijzen 15 min. (z.d.). https://www.elia.be/nl/grid-data/balancing/onevenwichtprijzen-15-min
 

Schommelende vergoedingsprijs

Vraag en aanbod op het elektriciteitsnet schommelen voortdurend en daarmee ook de vergoedingsprijs. Door het groeiende aandeel zonne- en windenergie en de wisselvalligheid van het weer wordt onze stroomvoorziening steeds minder voorspelbaar. Dat leidt tot grotere prijsschommelingen op de onbalansmarkt.

Voor partijen die flexibel kunnen inspelen op tekorten of overschotten - zoals landbouwers met een batterij - ontstaan daardoor nieuwe kansen.

Op een zonnige, stabiele dag met weinig variatie in productie zijn die kansen meestal beperkt. Maar op wisselvallige dagen biedt de onbalansmarkt vaak meer mogelijkheden voor rendabele inzet.

Sinds 26 november 2024 is België aangesloten op PICASSO. Dit Europese platform maakt bronnen voor netbalancering grensoverschrijdend beschikbaar, met als doel het elektriciteitsnet efficiënter te stabiliseren.

PICASSO beïnvloedt de prijsvorming op de onbalansmarkt. In de praktijk leidt dat tot minder extreme prijsfluctuaties en kortere perioden van onbalans. Voor deelnemers betekent dit doorgaans een daling van de inkomsten.

De onderstaande grafiek toont de spreiding van de onbalansprijzen. Sinds de introductie van PICASSO is die spreiding duidelijk afgenomen. Lagere prijsverschillen maken het verdienmodel op de onbalansmarkt minder aantrekkelijk voor klanten.

Bron: Yuso. (2025, 1 augustus). Lage onbalansprijzen in juli: dit moet je weten als batterij-eigenaar. Yuso. https://yuso.com/be/nl/discover/lage-onbalansprijzen-in-juli-dit-moet-j…

Het opladen en ontladen van een batterij via het net is niet kosteloos. Fluvius rekent telkens netkosten aan. Naast de netkosten per kWh zijn er twee belangrijke componenten: het piekvermogen en het toegangsvermogen - vooral relevant voor landbouwers met een middenspanningscabine.

Omdat momenten met gunstige onbalansprijzen vaak zeer kort zijn, wordt er dan zoveel mogelijk elektriciteit afgenomen (bij lage prijzen) of geïnjecteerd (bij hoge prijzen). Dat leidt tot een sterke stijging van het piekvermogen bij afname.

Praktijkvoorbeeld: Een landbouwer met een normaal verbruik tot 90 kW investeerde in een batterij en verhoogde zijn toegangsvermogen tot 250 kW, om maximaal te kunnen inkopen bij lage prijzen.

De impact op zijn factuur was aanzienlijk:

• In 2024 stegen zijn netkosten met 64%.
• In 2025 kwam daar nog een stevige tariefstijging van Fluvius bovenop. Bij 250 kW lagen de netkosten toen maar liefst 76% hoger dan voordien.

* Voor de eenvoudigheid hebben we enkel rekening gehouden met de toegangsvermogen en piekvermogen als totale netkost.

Door enkel het toegangsvermogen en piekvermogen te verhogen voor deelname aan de onbalansmarkt, betaalt deze landbouwer jaarlijks bijna €19.600 extra ten opzichte van zijn oude situatie in 2024, zonder batterijactiviteiten op de onbalansmarkt. 

De onbalansmarkt wordt steeds minder interessant door: 

• Stijgende netkosten bij Fluvius 
• Hoger toegangs- en piekvermogen nodig om te kunnen profiteren 
• Een stabieler netwerk dankzij Europese projecten, waardoor prijsverschillen kleiner worden 

Let op

Zonnepanelen en een batterij blijven een slimme investering. De combinatie is vandaag interessanter dan ooit: ze verlaagt je energiefactuur, maakt je bedrijf duurzamer en minder afhankelijk van het net, en beschermt je tegen schommelingen in de energieprijs.Je kunt de goedkope, zelf opgewekte groene stroom van je zonnepanelen of windmolen opslaan en later gebruiken.

Let wel: kies de grootte van je installatie en batterij op maat van het verbruik van jouw bedrijf. Een te grote batterij is af te raden, want deelname aan de onbalansmarkt is geen gouden businessmodel meer.

Tip

Voor landbouwers met een dynamisch contract en hoog verbruik tijdens de ochtend- en avondpiek, zoals klassieke melkveehouders, is slimme sturing van de batterij een must. Dit zal er onder andere voor zorgen dat je de opgeslagen energie optimaal gebruikt tijdens deze piekmomenten.